วัคซีนเด็กแรกเกิด มีอะไรบ้าง ตารางวัคซีนพื้นฐานล่าสุด ที่พ่อแม่ต้องรู้

นมแม่ช่วยส่งภูมิคุ้มกันบางส่วนให้ลูกในช่วงแรกของชีวิต แต่ไม่สามารถป้องกันโรคร้ายแรงได้ครบทุกโรค วัคซีนจึงเป็นอีกด่านสำคัญที่ช่วยให้ร่างกายลูกสร้างภูมิคุ้มกันเอง ลดโอกาสป่วยรุนแรง พิการ หรือเสียชีวิตจากโรคที่ป้องกันได้ บทความนี้สรุปวัคซีนพื้นฐานที่เด็กไทยทุกคนควรได้รับตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อช่วยให้คุณพ่อคุณแม่เตรียมตัว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ตารางนัดของลูกให้ยึดตามสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็กและคำแนะนำของแพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุข

ทำไมลูกต้องได้รับวัคซีนตามกำหนด

ทารกแรกเกิดยังสร้างภูมิคุ้มกันได้ไม่เต็มที่ แม้น้ำนมเหลืองและนมแม่จะมีภูมิต้านทานที่ช่วยปกป้องลูกได้ระดับหนึ่ง แต่โรคอย่างวัณโรค ไอกรน หัด หรือไข้สมองอักเสบ อาจรุนแรงถึงชีวิตในเด็กเล็ก การรับวัคซีนตรงตามช่วงอายุช่วยให้ลูกมีภูมิคุ้มกันก่อนถึงวัยที่เสี่ยงติดเชื้อ

ตารางวัคซีนพื้นฐานสำหรับเด็กเล็ก

ตารางต่อไปนี้สรุปจากเอกสารของกองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค¹

อายุ	วัคซีนที่ได้รับ
แรกเกิด	บีซีจี (BCG) ป้องกันวัณโรค · ตับอักเสบบี (HB) เข็มแรก ภายใน 24 ชั่วโมง
2 เดือน	คอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน-ตับอักเสบบี-ฮิบ (DTwP-HB-Hib) ครั้งที่ 1 · โปลิโอชนิดฉีด (IPV) ครั้งที่ 1 · โรตา ครั้งที่ 1
4 เดือน	DTwP-HB-Hib ครั้งที่ 2 · IPV ครั้งที่ 2 · โรตา ครั้งที่ 2
6 เดือน	DTwP-HB-Hib ครั้งที่ 3 · โปลิโอชนิดหยอด (OPV) ครั้งที่ 1 · โรตา ครั้งที่ 3 (เฉพาะวัคซีนชนิด 3 ครั้ง)
9–12 เดือน	หัด-คางทูม-หัดเยอรมัน (MMR) เข็มที่ 1
12 เดือน	ไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (LAJE) เข็มที่ 1
1 ปี 6 เดือน	คอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน (DTwP) กระตุ้น · OPV ครั้งที่ 2 · MMR เข็มที่ 2
2 ปี 6 เดือน	LAJE เข็มที่ 2
4 ปี	DTwP กระตุ้น · OPV ครั้งที่ 3

สูตรโปลิโอ "2 ฉีด 3 หยอด"

ตั้งแต่กรกฎาคม 2566 ประเทศไทยเปลี่ยนมาใช้วัคซีนโปลิโอชนิดฉีด 2 ครั้งที่อายุ 2 และ 4 เดือน ร่วมกับชนิดหยอด 3 ครั้งที่อายุ 6 เดือน 1 ปี 6 เดือน และ 4 ปี เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัย¹

วัคซีนโรตา ต้องเริ่มให้ทันเวลา

วัคซีนโรตาเป็นชนิดหยอด ควรหยอดครั้งแรกก่อนอายุ 15 สัปดาห์ และครั้งสุดท้ายไม่เกิน 32 สัปดาห์ จึงไม่ควรเลื่อนนัดช่วง 2 และ 4 เดือน¹

วัคซีนเสริมที่ควรปรึกษาแพทย์

นอกจากวัคซีนพื้นฐาน สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทยมีตารางแนะนำวัคซีนสำหรับเด็กไทยซึ่งรวมวัคซีนทางเลือกด้วย เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ วัคซีนนิวโมคอคคัส และวัคซีนอีสุกอีใส² ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อวางแผนให้เหมาะกับสุขภาพและการใช้ชีวิตของลูก

เตรียมตัวก่อนพาลูกไปฉีดวัคซีน

• พกสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็กทุกครั้ง เพื่อบันทึกวัคซีนและนัดครั้งต่อไป
• ให้ลูกใส่เสื้อผ้าหลวม ถอดง่าย และเตรียมผ้าอ้อมสำรอง สำลี ทิชชู่เปียก ดูรายการเพิ่มได้ที่ เตรียมของใช้ทารกก่อนพาออกนอกบ้าน
• ถ้าลูกกินนมขวด เตรียมนมไว้ปลอบหลังฉีด หรือให้นมแม่ระหว่างและหลังฉีดเพื่อให้ลูกสงบเร็วขึ้น ดู ตารางให้นมลูกแรกเกิด
• แจ้งเจ้าหน้าที่หากลูกมีไข้ เคยแพ้วัคซีน หรือมีโรคประจำตัว

ดูแลลูกหลังฉีดวัคซีน

1. นั่งสังเกตอาการ 30 นาทีที่สถานพยาบาลก่อนกลับบ้าน¹
2. ปวด บวม แดง หรือไข้ต่ำพบได้ มักหายใน 1–2 วัน ให้ประคบเย็นบริเวณที่ฉีด
3. ให้ยาลดไข้ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรเท่านั้น
4. หากมีผื่นทั้งตัว หน้าบวม คอบวม หายใจลำบาก หรืออ่อนแรง ให้รีบพบแพทย์หรือโทร 1669

ของใช้ที่ช่วยให้วันฉีดวัคซีนง่ายขึ้น

สำลีและผ้าก๊อซสะอาดสำหรับเช็ดทำความสะอาด เลือกได้จาก Baby Moby ส่วนคุณแม่ที่ให้นมขวดควบคู่นมแม่ ดูขวดนม Tommee Tippee ที่ออกแบบจุกให้ใกล้เคียงเต้านมแม่ และอ่านเพิ่มเรื่อง ภาวะลิ้นติดในทารก ที่อาจกระทบการดูดนม

สรุป

วัคซีนพื้นฐานของเด็กไทยเริ่มตั้งแต่แรกเกิด และมีนัดสำคัญที่ 2, 4, 6, 9–12 เดือน, 1 ปี, 1 ปี 6 เดือน, 2 ปี 6 เดือน และ 4 ปี การพาลูกไปตามนัดและเก็บสมุดบันทึกไว้ให้ดีคือสิ่งที่ช่วยปกป้องลูกได้มากที่สุด

แหล่งอ้างอิง

1. กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข, องค์ความรู้ด้านวัคซีนที่เกี่ยวข้องกับโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน (PDF)
2. สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย, ตารางการให้วัคซีนในเด็กไทย 2568